Bạo lực gia đình: Chống hoài chống không được!

Cuối năm 2007, Luật Phòng, chống bạo hành gia đình đã được Quốc hội phê duyệt, có hiệu lực vào ngày 1-7-2008. Tiếp đó, Chính phủ có ban hành Nghị định (NĐ) 110/2009 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình. Giờ dự thảo NĐ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự nối “bê” nguyên xi NĐ 110/2009 có dấu hiệu can thiệp sâu vào quan hệ gia đình, biến nó từ quan hệ dân sự vốn theo truyền thống, phong tục tập quán thành quan hệ hành chính giữa Nhà nước và công dân. Bác mẹ nhát ma con: Phạt 2 triệu đồng Xin được bắt đầu từ các quy định nêu tại các điểm d, đ khoản 2 Điều 54 của dự thảo về hành vi hành hạ ngược đãi người trong gia đình. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền được phạt tiền từ trên 1,5 triệu đồng đến 2 triệu đồng đối với hành vi “thẳng băng dọa nạt thành viên gia đình bằng các hình ảnh, con vật, đồ vật mà người đó hoảng sợ, ảnh hưởng đến tinh thần”. Vậy, ảnh hưởng đến ý thức ở chừng độ nào thì bị phạt trong trường hợp bác mẹ nhát ma con cái để bé sợ mà đi ngủ hoặc ăn? Nên nhớ trong xã hội mấy ai là nhà tâm lý hoặc có phương pháp dạy con khôn xiết khoa học mà không dùng những hình ảnh “con ma”, “ông kẹ” để nhát con. Rồi phải hiểu sao là hành vi sai phạm “Nuôi các con vật, trồng các loại cây nhằm gây hại cho sức khỏe của thành viên gia đình tại nơi ở của thành viên đó”? Ví dụ: Anh A nuôi con chó, con ngan, nhà ở mặt tiền đường, khu dân cư đông đúc có nhiều người qua lại. Buổi tối nó sủa, nó kêu ồn quá vợ ngủ không được thì có tức thị anh A đã làm bậy nên phải bị phạt? Vợ kiểm soát tiền của chồng: Phạt 1 triệu đồng Điều 56 quy định về các hành vi cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực liền về tâm lý. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền có quyền phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng đối với hành vi “Cấm thành viên gia đình ra khỏi nhà, cản trở thành viên gia đình gặp gỡ người thân, bạn bè hoặc có các mối quan hệ từng lớp hợp pháp, lành mạnh nhằm mục đích cô lập, gây áp lực thẳng thớm về tâm lý đối với thành viên đó”. Muốn cấm cản con cái, vợ/chồng làm điều gì đó, ba má hay chồng/vợ thường không chỉ dùng lời nói. Còn nếu dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực để thực hành việc cấm cản đó thì sẽ là vi phạm quy định khác chứ không thể là điểm này. Giả như ông A thấy con gái mình yêu và muốn thành hôn với một người mà ông thấy người này nát rượu, không lo làm ăn. Ông nói với con gái: “Mày lấy nó, tao sẽ từ mày!”, nếu cô con gái hoặc anh chàng kia báo chính quyền thì ông A sẽ bị xử phạt vì nghiêm cấm mối quan hệ hợp pháp hay sao? Điểm b khoản 2 Điều 60 có quy định việc “Kiểm soát chém nguồn tài chính của thành viên gia đình hoặc nguồn tài chính chung của gia đình nhằm tạo cho thành viên gia đình sự phụ thuộc về tài chính”. Trong một gia đình, đặc biệt là giữa bố mẹ và con chưa đến tuổi trưởng thành hoặc không có khả năng lao động, con cái hầu như phụ thuộc vào cha mẹ về tài chính. Vậy nếu áp dụng quy định này thì rất nhiều cha mẹ sẽ bị xử phạt nếu con mình hoặc người khác báo chính quyền rằng không được cho tiền đi xem phim hoặc đi mua sắm…? Hành chính hóa các quan hệ dân sự Trong dự thảo có nhiều nội dung mà ở đó thực chất là quan hệ dân sự nhưng lại bị biến đổi thành quan hệ hành chính và dẫn đến bổn phận pháp lý hành chính. Điều này gây nguy cơ can thiệp và xâm phạm vào các quyền dân sự của người dân. Điểm d khoản 1 Điều 56 có nêu hành vi “Đe dọa tự gây thương tích hoặc tự gây thương tích cho mình để đòi hỏi thành viên gia đình đáp ứng yêu cầu của mình”. Quyền về cơ thể của một con người thì người đó có quyền kiểm soát, thậm chí là quyền được chết cũng phải được tôn trọng. Một người có quyền tự tận không? Câu giải đáp là có. Vậy chúng ta không nên can thiệp vào quyền dân sự của công dân. Giả tỉ một người vợ nói với chồng là anh ly hôn với em thì em sẽ tự tử, nếu anh chồng hoặc người khác báo chính quyền thì cô vợ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hay sao? Hoặc điểm d khoản 1 Điều 60 có nêu hành vi “Đập phá tài sản riêng của mình nhằm gây áp lực về tâm lý đối với thành viên gia đình”. Nếu vận dụng quy định này thì chúng ta xâm phạm nghiêm trọng vào quyền sở hữu hợp pháp tài sản của công dân. Công dân có quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình nếu không xâm phạm đến quyền, ích hợp pháp của các chủ thể khác. Ví dụ: A chẳng thể đốt nhà mình mà cháy đường dây điện của Nhà nước, cháy nhà bên cạnh… nhưng nếu nhà anh ta ở giữa đồng, nhà vách lá anh ta đốt không xâm phạm tài sản, hay lợi. Của người khác thì anh ta sai gì? Việc đập phá tài sản riêng như điện thoại di động, xe máy nhằm gây áp lực tâm lý có khác gì với việc đập phá những tài sản có giá trị lớn hơn? Theo điểm b khoản 1 Điều 64, cơ quan có thẩm quyền có quyền phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng đối với người “biết hành vi bạo lực gia đình mà không báo tin cho cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền”. Chúng ta có thể hiểu việc báo tin cho người có thẩm quyền biết về hành vi bạo lực là một loại hành vi tố giác. Mà đã là tố giác thì người cáo giác phải thực hành đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người tố giác theo quy định của Luật cáo giác năm 2011. Tố cáo được xem là quyền của công dân (trừ trường hợp tội không tố cáo phạm nhân theo quy định của Bộ luật Hình sự) nên công dân có quyền chọn lọc ứng xử, quốc gia khuyến khích công dân tố giác đúng sự thật và được khen thưởng, bảo vệ khi cáo giác đúng sự thực. Trái lại, người tố giác sai sự thực phải chịu bổn phận pháp lý về hành vi của mình. Vì sao biến quyền tố cáo thành trách nhiệm cáo giác của công dân trong trường hợp này? ThS NGUYỄN VĂN TRÍ Chuyện nhà người khác, đố chính quyền chứng minh! “Kiểm soát chặt nguồn tài chính của thành viên gia đình hoặc nguồn tài chính chung của gia đình nhằm tạo cho thành viên gia đình sự phụ thuộc về tài chính”(Điều 60) - Thế nào là“kiểm soát chặt chịa”, thế nào là“sự phụ thuộc về tài chính”? “Bạo lực trong sinh hoạt tình dục của vợ chồng mà người vợ hoặc chồng không muốn”(Điều 56) - Đây là một quy định hoàn toàn không khả thi vì theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2011 thì người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính. Việc chứng minh có hay không hành vi“bạo lực trong sinh hoạt tình dục của vợ chồng”là vô cùng khó khăn và việc chứng minh tiêu chí“mà người vợ hoặc chồng không muốn”lại còn khó khăn hơn rất nhiều lần. “Luôn dọa nạt thành viên gia đình bằng các hình ảnh, con vật, đồ vật mà người đó hoảng sợ, ảnh hưởng đến tinh thần”(khoản 2 Điều 54);“thẳng tắp theo dõi thành viên gia đình vì lý do ganh”(khoản 1 Điều 56);“liền đe dọa bằng bạo lực để buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở hợp pháp của họ”(khoản 2 Điều 61) - Thuật ngữ “luôn” được xem là tiêu chí để quyết định việc xử phạt. Thế nè “thẳng thớm”? Theo cách hiểu thường ngày thì “thẳng” là đều đặn và không bị đứt quãng. Như vậy, các hành vi trên phải hội đủ hai điều kiện thì mới có thể xử phạt là: thực hiện nhiều lần và khoảng thời kì giữa các lần ấy phải tương đối bằng nhau. Thiển nghĩ đối với những hành vi vi phạm diễn ra trong nội bộ gia đình thì việc chiến đấu để đối tượng thừa nhận một lần vi phạm đã khó, huống chi yêu cầu chứng minh tính chất thẳng tính thì làm sao có tính khả thi. Vì sao không thay các tiêu chí định tính thành các tiêu chí định lượng cụ thể, chẳng hạn đổi thay tiêu chí “thường xuyên” thành “hai lần trở lên trong sáu tháng”? ThSCAO VŨ MINH